Wat hebben lama’s met Parkinson te maken? Uit onderzoek blijkt dat mutaties die Parkinson veroorzaken kunnen worden tegengegaan door antilichamen die te vinden zijn in lama’s. Dit onderzoek werd gevoerd door een internationale groep wetenschappers onder leiding van Prof. Wim Versées aan de VUB – Vrije Universiteit Brussel met ondersteuning van de The Michael J. Fox Foundation for Parkinson’s Research. De mutatie in kwestie is slechts één van de oorzaken waardoor Parkinson kan ontstaan. Wanneer het LRRK2 eiwit overactief wordt in de hersencellen kan het leiden tot de ziekte van Parkinson. Deze mutatie kan worden beperkt door het gebruiken van de antilichamen van lama’s. Meer weten? Je leest het hier.

In september vond het jaarlijkse internationale congres van de International Parkinson and Movement Disorder Society (afgekort MDS) plaats. De MDS is één van de grootste verenigingen gericht op wetenschappelijk onderzoek, verbetering van patiëntenzorg en educatie op het gebied van de ziekte van Parkinson en andere bewegingsstoornissen. Persoonlijk behandelingsplan Het congres vond dit jaar digitaal plaats en zowel experts als jonge onderzoekers hebben hun nieuwste onderzoeksresultaten gepresenteerd. Het jaarthema was “Towards Personalized Medicine for Movement Disorders”. Dit sluit aan bij het doel om uiteindelijk voor elke patiënt een persoonlijk behandelplan te maken dat toegespitst is op ten eerste de factoren die een rol spelen bij het ontstaan van de ziekte, ten tweede de specifieke symptomen waar hij/zij last van heeft en ten derde de beperkingen die bepalend zijn voor kwaliteit van leven (die per patiënt verschillen). Vroege diagnose Eén van de sprekers tijdens de openingsceremonie was Prof. Etienne Hirsch (neurobioloog in Parijs). Hij vertelde over de complexiteit van de ziekte van Parkinson waardoor het erg moeilijk is om alle patiënten op eenzelfde manier te behandelen1. De ultieme doelstelling is om de ziekte van Parkinson te genezen, maar hiervoor is nog veel onderzoek nodig. Daarnaast is het belangrijk dat wordt ingezet op vroege diagnostiek zodat therapie tijdig gestart kan worden. Eén van de vroege symptomen van ziekte van Parkinson is ‘REM sleep behaviour disorder’. Tijdens de REM-slaap (ook wel droomslaap genoemd) zijn de spieren gewoonlijk volledig ontspannen en beweeg je dus niet. Bij mensen met ziekte van Parkinson is er juist wél beweging tijdens dit slaapstadium. Zo kan het zijn dat mensen met Parkinson levendige dromen hebben die ze uitbeelden waardoor hun partner wakker wordt of de patiënt zelfs uit het bed valt. Dr. Femke Dijkstra doet onderzoek in dit domein en mocht haar studieresultaten presenteren op het MDS congres. Dr. Dijkstra onderzoekt REM sleep behaviour disorder en andere slaapstoornissen en de impact hiervan op de het ziektebeloop. Erg verschillend ziektebeloop Dat het ziektebeloop per patiënt erg kan verschillen stelde het onderzoeksteam van dr. Michelle Hu (neurologe in Oxford) vast. Haar onderzoeksgroep heeft een groep van 2.500 patiënten met een beginnende ziekte van Parkinson gedurende 3 jaar opgevolgd en verschillende motorische en niet-motorische klachten onderzocht. Bij het begin konden er al verschillende subgroepen onderscheiden worden aan de hand van welke klachten patiënten hadden. Tijdens de opvolging, gedroegen deze groepen zich ook anders qua ziektebeloop. In dezelfde sessie werd ook aandacht besteed aan de genetische factoren en neurochemische factoren die hier mogelijk een rol bij spelen. Bestaande behandelingen Hiernaast was er op het congres ook veel aandacht voor het optimaliseren van reeds bestaande behandelingen voor de ziekte van Parkinson en andere bewegingsstoornissen, zoals Diepe hersenstimulatie, Duodopa behandelingen en behandelingen met Botulinum toxine-injecties. Invloed van infecties en COVID-19? Als laatste werd er een hoofdsessie gewijd aan Parkinson en bewegingsstoornissen als gevolg van infecties en in het bijzonder COVID-19. Hoewel er tijdens de pandemie enkele patiënten zijn beschreven die vlak na het doormaken van COVID-19 gediagnosticeerd zijn met de ziekte van Parkinson, is dit gelukkig zeldzaam en ook onduidelijk of dit echt met de COVID-infectie samenhangt. Op gebied van bewegingsstoornissen zijn tijdens of vlak na het doormaken van een COVID-infectie vooral spierschokken beschreven, met vaak een gunstig beloop. Conclusie? Er is  het afgelopen jaar een boel wetenschappelijk onderzoek gebeurd, met ook belangrijke nieuwe inzichten in de ontstaanswijze van de ziekte van Parkinson en de factoren die samenhangen met het ziektebeloop. De (complexe) uitdaging voor komend jaar wordt om deze inzichten te gebruiken als aangrijpingspunt voor nieuwe behandelingen. Bronnen

De darmflora van mensen met parkinson blijkt verschillend te zijn van die van gezonde mensen en heeft vermoedelijk een erg belangrijke rol in de ziekte. In UZ Gent startte men in december 2020 met een  studie om zo de ziekte en de rol van de darmen beter te leren begrijpen. Dr. Arnout Bruggeman in samenwerking met Prof. Laukens, Prof. Vandenbroucke en Prof. Santens gaan het effect van stoelgangstransplantatie onderzoeken bij 72 mensen met de ziekte van parkinson van wie de helft de transplantatie krijgt met darmflora van een gezonde donor en de andere helft zijn eigen darmflora zal terugkrijgen (placebo). De bedoeling van deze studie is het effect te onderzoeken van stoelgangtransplantatie op de symptomen en progressie van de ziekte van Parkinson. Deelname van de studie duurt iets meer dan een jaar. Een kort overzicht van de studievisites vind je hieronder in de figuur. Het Gentse team zoekt nog 20 patiënten met de ziekte van Parkinson tussen 50 en 65 jaar. Kandidaten moeten goed te been zijn (dus zonder hulpmiddelen wandelen) en mogen geen geheugenklachten hebben. Lees meer over de studie in het interview van Prof. Vandenbroucke in De Tijd.

Heel wat bedrijven ondersteunen de missie van Stop Parkinson vzw om de ziekte van Parkinson onder de aandacht te brengen en geld in te zamelen voor het wetenschappelijk onderzoek. Arseus Medical Group vervoegt het indrukwekkende lijstje van partners. Deze Belgische topspeler én referentie in de distributie van medische en paramedische producten biedt de afdelingen intensieve zorgen, cardiologie, pneumologie, vascular, neurologie en revalidatie gerenomeerde merken in hun domein. Antje Van Hoeymissen, Marketing & Communication Officer van Arseus Medical Group : “In een voortdurend veranderende wereld, moeten we anders durven zijn. Nieuwe innovatieve oplossingen voorstellen, met aan de basis high-tech producten en diensten. Zoals bv in neurologie, met de distributie van het Walk® toestel van het Franse bedrijf Resilient.” Walk by ResilientHet innovatieve medische hulpmiddel voor motorische afwijkingen bij Parkinsonpatiënten Dansen, een frisse neus halen tijdens een wandeling en gewoon weer volop genieten van de simpele dingen in het leven? Walk by Resilient werd speciaal ontwikkeld voor Parkinsonpatiënten. Dit innovatieve en unieke toestel gaat motorische ongemakken zoals freeze of gait tegen d.m.v. audiorythmic stimulation technology. Dankzij Walk verbetert de levenskwaliteit van patiënten enorm en zetten ze hun eerste stap terug naar vrijheid. Te mooi om waar te zijn? Nee hoor. De resultaten spreken voor zich. Alle voordelen op een rijtje: Specialisten ontwikkelden Walk in nauw overleg met Parkinsonpatiënten. Dankzij die samenwerking ontstond een ergonomisch toestel, perfect afgestemd op de noden van de patiënt. De resultaten zijn merkbaar vanaf het eerste gebruik en het non-invasieve design hindert het gehoor en de bewegingen niet. De gebruiker zet dus ongestoord zijn activiteiten verder. Hij kan langer en frequenter actief zijn, heeft meer zelfvertrouwen en een betere levenskwaliteit. De fantastische resultaten spreken voor zich:

Gaststapper Josse R Thomas is binnen het Stop Parkinson team, als specialist in het onderzoek van nieuwe geneesmiddelen bij mensen, verantwoordelijk voor de keuze van de onderzoeksprojecten die we steunen. Parkinson is een erg complexe hersenziekte en door herhaalde mislukte onderzoeksprojecten, is het vandaag geen prioriteit meer voor de Farma-industrie. Het zijn nu vooral privé-initiatieven die onderzoekers aanzetten om out-of the box te denken en nieuwe beloftevolle wegen te bewandelen. Stop Parkinson wil geld inzamelen voor 4 projecten die potentieel veelbelovend zijn met een doorbraak binnen de 5 à 10 jaar. Koop stappen voor de Stop Parkinson Walk en help ons parkinson te verslaan!

Het door Stop Parkinson gesteunde onderzoeksproject van AC Immune, kreeg zopas de Ken Griffin-prijs van de Michael J Fox Foundation voor zijn zoektocht naar een baanbrekend nieuw diagnosemiddel voor Parkinson. Deze prestigieuze prijs komt er naar aanleiding van de bemoedigende resultaten van de eerste studie bij mensen met hun 1ste generatie alfa-synucleïne PET-tracer (ACI-3847). Deze vertoonde een goede en specifieke opname in de hersenen van zowel Parkinson-patiënten als van gezonde vrijwilligers. Stop Parkinson is trots om dit project te steunen, en aldus bij te dragen tot het vinden van de eerste beeldvormende speurstof voor een snellere diagnose van Parkinson. Lees het officiële persbericht: Michael J. Fox Foundation Announces Winners of the “Ken Griffin Alpha-synuclein Imaging Competition” to Develop Game-Changing Tool for Parkinson’s Research

Olga Corti, Institut du Cerveau et de la Moelle épinière (ICM), Paris, France Het eiwit Parkin staat mee in voor het verwijderen van beschadigde mitochondriën (de energiecentrales) in cellen. Daarbij speelt het een belangrijke rol in aangeboren immuniteit, onze eerstelijnsverdediging tegen externe ziekteverwekkers. Parkinsonpatiënten met mutaties in het Parkin-gen lopen mogelijk meer risico op infecties en het verlies van dopamineproducerende hersencellen, wanneer zij uitgedaagd worden door externe ziekteverwekkers of ontstekingsstimuli. In dit onderzoek wordt voor twee ontstekingswegen de rol van Parkin nagegaan bij het verlies van immuun- en hersencellen.

Wim Versées, Vrije Universiteit Brussel & VIB, Center for Structural Biology & Elisa Greggio, University of Padova, Department of Biology GBA1 (glucocerebrosidase of GCase) is een enzym dat het lipide glycosylceramide afbreekt in de lysosomen van onze cellen, dat anders kan opstapelen en de goede werking van belangrijke processen in de cel verstoren. De hoeveelheid GBA1 en/of zijn activiteit zijn gevoelig gedaald bij sommige patiënten met parkinson, waardoor GBA1 al langer bekend staat als een mogelijk doelwit voor een nieuwe behandeling. Dit onderzoeksproject speurt naar kleine antilichaamfragmenten (nanobodies), afgeleid van een speciaal type van antilichamen die voorkomen in kameelachtigen zoals lama’s, die GBA1 kunnen stabiliseren en zijn activiteit verhogen. Deze nanobodies kunnen hopelijk verder ontwikkeld worden tot een nieuw ziektewijzigend geneesmiddel.

Peter Vangheluwe, KU Leuven, Laboratory of Cellular Transport Systems ATP10B werd onlangs geïdentificeerd als nieuw risicogen voor parkinson, waarvan de precieze rol in het ontstaan en verloop van de ziekte echter nog niet gekend was. Onderzoek bij Peter Vangheluwe (KU Leuven) toont aan dat het door het gen gecodeerde ATP10B-eiwit zorgt voor export van schadelijke vetstoffen uit de lysosomen, die zich daar anders kunnen opstapelen en tot celdood leiden. Dit maakt van ATP10B een mogelijk nieuw doelwit voor een beloftevolle behandeling van de ziekte van Parkinson.

AC Immune, Lausanne, Switzerland Alfa-synucleïne is een eiwit dat zich in hersencellen van Parkinsonpatiënten kan opstapelen, en zo tot celdood kan leiden. Het is één van de meest bestudeerde doelwitten voor een verbeterde diagnose en behandeling van de ziekte. Het ontwikkelen van een radioactieve speurstof (tracer) die zich in de hersenen kan binden aan alfa-synucleïne, en waarvan het signaal kan opgepikt worden door medische beeldvorming (Positron Emissie Tomografie, PET-scan), zou een belangrijke doorbraak kunnen betekenen voor een vroegere diagnose van de ziekte. Daarnaast is een dergelijke techniek ook nuttig om het verdere verloop van de ziekte op te volgen, en het eventuele succes van een behandeling te evalueren. AC Immune heeft een aantal kandidaat PET-tracers in de pijplijn, waarvan de meest veelbelovende recent getest werd bij mensen.